گزارش خرید کتابهای آموزشی

   کتابهای آموزشی و کمک آموزشی به سبب نوع مطالب و شیوه استفاده، معمولاً جایی در کتابخانه‌ها ندارند. به عبارتی واضح‌تر کتابداران سعی می‌کنند به سبب بودجه محدود خود کتابهایی را انتخاب و به مجموعه خود اضافه نمایند که علاوه بر سنخیت با جامعه استفاده کننده، مطالب آن را بتوان در دوره‌های زمانی مختلف مورد استفاده قرار داد. این مطلب به صورت عام در کتابخانه‌ها حکمفرماست، اما با توجه به اهدافی که کتابخانه‌های مساجد برای خود ترسیم کرده اند می‌توان به طور قطع اذعان نمود کتابخانه‌های مساجد تنها کتابخانه‌هایی هستند که کتابهای کمک آموزشی را در سطح وسیعی برای استفاده اعضای خود تهیه می‌نمایند و در این مسیر به موفقیت‌های زیادی نیز نائل شده‌اند، اهدافی همچون جذب جوانان به مسجد، استفاده از ظرفیت‌های موجود، تغییر کاربری مساجد از مذهبی صرف به مکانهای مذهبی – آموزشی- پژوهشی و غیره .
تاریخچه

    خرید کتابهای کمک آموزشی از سال 1381 در دستور کار ستاد عالی قرار گرفت. ابتدا مقرر گردید با بررسی کتابهای کمک آموزشی، برترین ناشر در این حوزه شناسایی و سپس کتابهای آن انتشارات، خرید گردد. بر این اساس کتابهای ناشرانی همچون قلمچی، ایران سنجش ، کسرایی و ... مورد بررسی قرار گرفت و شرط خرید نیز تخفیف 50% پشت جلد مطرح شد. با توجه به اینکه ناشران با تخفیف ویژه موافقت نموده بودند، به خاطر بودجه کم، متأسفانه خرید صورت نگرفت.

    این مسئله در سال 82 با شیوه‌ای جدید صورت گرفت. بدین صورت که 50% پشت جلد را ناشر تخفیف دهد، 20% را کتابخانه‌ها پرداخت کنند و 30% مابقی را ستاد عالی هزینه نماید. علاوه بر این کلاسهای آموزشی نیز مد نظر قرار گرفت و با توجه به شرایط خوب انتشارات ایران سنجش با این مؤسسه قرارداد امضا گردید و به صورت آزمایشی در چند استان عملی شد. براساس این قرار داد، کلاسهایی که آن هنگام هر جلسه 000/30 ریال توسط ایران سنجش انجام می‌شد، 18000 ریال توافق گردید که از این مبلغ نیز 9000 ریال  برای کانونها و کتابخانه‌های مساجد و 9000 ریال دیگر به مؤسسه ایران سنجش می‌رسید. هم خرید کتابها و هم برگزاری کلاسها در استانهای فوق الذکر به نحو چشمگیری با استقبال کتابخانه‌ها و اعضا مواجه شد، اما به دلایل غیرمعمول فعالیت‌ها متوقف و عملاً قرار داد نیز از اعتبار افتاد.

    در سال 85 و با حضور مدیران جدید و به خصوص با پی‌گیری و علاقه رئیس ستاد عالی (حجت الاسلام و المسلمین سلیمانی) دوباره بحث کتابهای کمک آموزشی مطرح شد و این بار علاوه بر رایزنی با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نسبت به اخذ نظر مراجع و آیات عظام دیدارهایی نیز در این خصوص انجام گرفت. نظر مساعد و تأکید حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی به تنهایی کافی بود تا وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی نسبت به تأمین بودجه خرید این نوع از کتابها در سال 1386 و به میزان بیست میلیارد ریال دستور مقتضی را صادر نماید. با این دستور، هر چند که خرید کتابهای آموزشی و کمک آموزشی در آئین نامه خرید کتاب ارشاد منع شده بود، خرید این کتابها مورد موافقت معاونت امور فرهنگی ارشاد و شورای خرید قرار گرفت و در طی جلساتی که همراه با نمایندگان انجمن ناشران آموزشی و در محل معاونت امور فرهنگی صورت گرفت شیوه های خرید و چگونگی پرداخت، بحث و بررسی و تصمیمات لازم اخذ گردید.

 

سال 1386

در جلسه‌ای که در معاونت امور فرهنگی تشکیل شد مقرر گردید تا انجمن فرهنگی ناشران آموزشی لیست کتابهای مورد نظر را در اختیار ستاد عالی قرار دهد. جلساتی نیز در ستاد عالی شکل گرفت که ماحصل آن خرید یک عنوان از هر پنج عنوان کتاب ناشر، و نیز خرید کتابهای بالای 3000 تومان به میزان 1000 جلد و کتابهای زیر 3000 تومان به میزان 1500 جلد بود.

لیستی که توسط انجمن ارسال شد در نهایت با همکاری نمایندگان آن انجمن پالایش گردید و از 62 ناشر به میزان یک میلیارد و دویست میلیون تومان کتاب انتخاب شد و مابقی آن برای ناشرانی گذاشته شد که یا عضو انجمن نبودند و یا کتابهای آنها هنوز از چاپ خارج نشده و لیست آن تهیه نشده بود.

در لیست ارسالی انجمن اشکالاتی وجود داشت که شامل خرید بیشتر از بعضی ناشران و یا خرید کتابهای با تاریخ چاپ قدیمی از جمله آن اشکالات بود.

علاوه بر لیست مورد نظر مقرر گردید تا کتابهای جدید ناشران عضو ارائه شود و  ناشران جدید نیز نمونه کتابهای خود را ارائه نمایند که خرید در حدود هشت میلیارد ریال بدین صورت شکل گرفت و عملاً کتابهای جدیدتر در این دوره از خرید صورت گرفت.

براساس آمار کتابهای خریداری شده در پایان سال، کتابهای سال 86 حدود 72%  و کتابهای سال 85 حدود 18% از کتابها را شامل می‌شدند که کتابهای مورد قبول به حساب می‌آیند.

جمع کل کتابهایی که در این سال خریده شد به میزان 922 عنوان کتاب، از 102 ناشر، 400/141/1 نسخه و ارزش ریالی 000/000/926/19 ریال خالص بود. این کتابها وقتی در ستاد انتخاب و تأیید شدند، در لیست‌های ویژه شورای خرید ارشاد تعبیه شده و سپس برای امضاء به این شورا ارسال گردید و با توجه به همکاری این حوزه با ستاد عالی مساجد نسبت به خرید و امضای آنها موافقت شد و سپس با زمان بندی مناسب کتابها از آذرماه تحویل انبار کتاب ستاد عالی گردید. سپس براساس میزان کتابخانه های موجود در هر استان تقسیم و برای استانها ارسال شد تا تفکیک عنوان آنها در خود استان صورت پذیرد. این فرایند تا اسفند ماه به طول انجامید و قبل از عید نوروز 1387 تمامی استانها توزیع گردید و در بسیاری از استانها نیز همان موقع تفکیک و ارسال آن به کتابخانه‌ها صورت گرفت.

 

سال 1387

استقبال بی نظیر اعضاء توأم با نامه های تشکر آمیز مدیران کل، ائمه جماعات ، مدیران و مسئولان کانونها و کتابخانه‌ها موجب گردید تا این روند در سال 87 نیز ادامه یابد. نامه‌ای مجدد تنظیم و به وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل شد تا در صورت تأیید ایشان بودجه‌ای برای خرید کتابهای کمک آموزشی تعیین شود که متأسفانه این امر صورت نگرفت، اما با توجه به اینکه ستاد عالی عزم خود را بر ادامه این روند جزم کرده بود، بنابراین مبلغ ده میلیارد ریال از محل خرید کتابهای عمومی، به خرید کتابهای کمک آموزشی اختصاص یافت.  با همکاری انجمن فرهنگی ناشران آموزشی و با توجه به تجربه سال گذشته مقرر شد تا نمونه کتابهای چاپ 86 و 87 به ستاد ارسال شود تا خرید براساس نمونه های واقعی آنها انجام گیرد. بر این اساس ضوابطی تهیه و ابلاغ گردید که شامل انطباق مالی خرید، حذف کتابهای خریداری شده سال قبل و حذف کتابهای لت خورده بود. کتابها با توجه به نیاز مراجعان در حوزه‌های سنی و تحصیلی راهنمایی- متوسطه عمومی و دانشگاهی بود که به ترتیب 10%- 53%- 13% و 10 %  از خرید را شامل شده بودند.

در نهایت از 3782 کتاب رسیده از 123 ناشر تعداد 569 کتاب انتخاب شد که شامل 700/170 جلد و میزان ریالی 000/830/059/8 ریال بود. تفاوت عمده‌ای که در این سال و در خرید صورت گرفت کاهش تیراژ خرید تا 300 عنوان و سهیمه بندی و درصد بندی سهمیه‌ها بود که باعث شد تا عدالت در خرید بیشتر شود. از سوی دیگر و به جهت سهولت کار مقرر شد تا کتابها در محل انبار ستاد عالی تفکیک و کارتن شده و سپس به استانها ارسال شود. بنابراین 300 کارتن در محوطه انبار چیده شد و سپس از هر عنوان کتاب یک نسخه در هر کارتن قرار گرفت.

 

سال 1388

افزایش روز افزون تقاضا و استقبال بی نظیر  جوانان از طرح خرید و ارسال کتابهای آموزشی به مساجد، خرید این کتابها را در برنامه‌های ستاد عالی برای سال 1388 نیز قرار داد. با توجه به اینکه بودجه مخصوصی برای این کتابها در نظر گرفته نشده بود، بنابراین با همکاری معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از محل بودجه خرید کتابهای عمومی مبلغ 000/000/000/17 ریال برای خرید کتابهای آموزشی تصویب گردید. اولین قدم در سال 1388 ایجاد کارگروه کارشناسی بود که شامل 2 نفر نماینده از انجمن ناشران آموزشی، 1 نفر از انجمن ناشران دانشگاهی و 3 نفر از مدیران و کارشناسان ستاد عالی بود. انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با انجمن‌های مذبور سبب شد تا آئین نامه جامعی درخصوص انتخاب و خرید کتابهای آموزشی صورت پذیرد. که از جمله شرایط آن می توان به خرید فقط کتابهای چاپ 87 و 88 ، حذف کتابهای ابتدایی، حذف کتابهای حل المسائل و کتاب کار، حذف کتابهای لت خورده و غیره اشاره کرد.

پس از تصویب آئین نامه توسط انجمن‌های ذیربط به ناشران عضو ابلاغ گردید تا نمونه کتابهای منطبق را در زمان تعیین شده به ستاد عالی تحویل نمایند که تعداد 5143 کتاب از 138 ناشر دریافت شد و پس از بررسی‌های لازم تعداد 3457 کتاب مورد تأیید کارگروه قرار گرفت. در مقایسه میزان کتابهای رسیده و میزان بودجه خرید مصوب شد تا از هر 5 کتاب ناشر یک کتاب انتخاب و متوسط پشت جلد نیز مبلغ 000/50 ریال باشد، البته در مورد ناشران شهرستانی و ناشرانی که تاکنون از آنها خرید نشده بود میزان خرید از هر 4 عنوان کتاب ناشر یک عنوان در نظر گرفته شد.

ماحصل تلاش کارگروه خرید کتابهای آموزشی خرید 706 عنوان از 138 ناشر و به تیراژ 500 و 000/353 نسخه و جمع ریالی 000/250/322/17 بود که در یک مرحله و در تاریخ 23/8/88  در جلسه شماره 368 شورای خرید تصویب و اجرا گردید. کتابها از آذر ماه تحویل و در دی ماه به استانها ارسال شد. از آنجایی که تفکیک کتاب‌ها همچون سال 1387 در انبار ستاد عالی صورت گرفت، لذا پس از ارسال به استانها مستقیماً وارد کتابخانه ها گردید.

 

اثرگذاری

اگر در تاریخ تأسیس کتابخانه‌های مساجد، افزایش آنها و افزایش اعضای کتابخانه‌های مساجد دقت شود، نقطه عطف آماری در این خصوص به سالهای بعد از 1386 برمی‌گردد که با توجه به افزایش تعداد کتابخانه‌ها که بالضروره باعث افت متوسط اعضاء باید باشد، اما برعکس در این سالها افزایش اعضاء را در جداول آماری شاهد هستیم.

شاید بیشتر اعضا از محیط کتابخانه‌های مساجد به عنوان قرائت خانه استفاده می‌نمودند و عملاً کتابهایشان را همراه با خود به کتابخانه‌ها می‌آورند، اما اینک علاوه بر افزایش 30 درصدی اعضا که در سال 1388 به دست آمده است و اکثریت این افزایش در این سالها به سبب ارسال ممتد کتابهای آموزشی به کتابخانه‌های مساجد می‌باشد، اعضای گذشته نیز دیگر نیازی به آوردن کتاب به کتابخانه‌ها و مطالعه آنها ندارند.

در حال حاضر 746/812 نفر عضو ثابت در کتابخانه‌های مساجد از منابع موجود استفاده می‌کنند و براساس آمارهای موجود بیش از دو میلیون نفر مراجعه کننده غیر عضو نیز از این کتابخانه‌ها بهره می‌برند. جالب توجه این است که 83% اعضای کتابخانه‌های مساجد زیر 25 سال هستند و عملاً در حدود 70% از کل اعضا از منابع آموزشی این کتابخانه‌ها به صورت مداوم استفاده می‌کنند. اگر فرض بر این بگیریم که 70% مراجعان هم از کتابهای آموزشی استفاده نمایند رقمی حدود دو میلیون نفر به دست می‌آید که از منابع آموزشی موجود در کتابخانه‌های مساجد استفاده می‌کنند. اگر این مقیاس را بپذیریم  آنگاه برای هر مراجعه کننده به کتابهای آموزشی در کتابخانه‌های مساجد کمتر از یک کتاب وجود دارد. در طی سالهای 1386 تا 1388 جمعاً 100/665/1 نسخه کتاب آموزشی و کمک آموزشی برای کتابخانه‌های مساجد خریداری و در این کتابخانه‌ها توزیع شده است.





هيچ نظري ثبت نشده است
تا این لحظه تعداد ۶۵۹۹ کتابدار از ۷۳۱۳ کتابخانه مسجد به ثبت رسیده است. در کل تعداد ۱۸۸۹۵۷۷۵ جلد کتاب در کتابخانه‌های فوق موجود است. همچنین تعداد ۲۰۵ کتابخانه درجه یک و ۳۱۷ کتابخانه درجه دو و ۸۵۴ کتابخانه درجه سه و ۱۹۷۹ کتابخانه درجه چهار و ۳۹۵۸ کتابخانه درجه پنج از سراسر کشور در این سامانه به ثبت رسیده است. از آمار فوق تعداد ۴۴۷۱ کتابخانه شهری و ۲۸۴۲ کتابخانه روستایی است و ۷۳۴۵۸۱ متر مربع مساحت را شامل می‌شود و نیز تعداد ۱۳۱۱۲۶۸ عضو ثابت از خدمات کتابخانه‌های مساجد بهره می‌گیرند.
تا این لحظه ۶۶۳۹ کتابخانه باز مساجد در این سامانه به ثبت رسیده است که از این تعداد ۳۵۱۹ کتابخانه شهری و ۳۱۲۰ کتابخانه روستایی است. در کل تعداد ۲۳۶۴۷۸۵ جلد کتاب در کتابخانه‌های فوق موجود است.

نظرسنجی

هیچ نظرسنجی ای ثبت نشده است

مسابقات کتابخوانی

- -