آیین‌نامه تهیه و توزیع کتاب در کتابخانه‌های مساجد

مقدمه کتاب، معیاری فرهنگی در بین جوامع مختلف است و از دیر باز اصلی‌ترین منبع اطلاعاتی موجود در کتابخانه‌ها بوده است. اگر به تاریخ کتاب و کتابخانه‌ها توجه نماییم شاهد خواهیم بود که به دلایل مختلف در هیچ دوره‌ای از تاریخ، هیچ کتابخانه‌ای نتوانسته یا نخواسته است که همه کتاب‌های موجود در جامعه را در مجموعه خود جای دهد. در حال حاضر انجام چنین خواسته‌ای به کلی محال و ناممکن است. حجم منابع علمی چاپ شده و لزوم توجه به مجموعه‌سازی بر اساس نیاز جامعه استفاده‌کننده، و نیز محدویت بودجه‌ باعث شده است تا کتابخانه‌ها همواره دست به انتخاب بزنند و بهترین و مناسب‌ترین منابع علمی مرتبط با نیاز جامعه استفاده‌کننده خود را تهیه کنند.
این مسئله در کتابخانه‌های مساجد اهمیت بیشتری دارد. از سویی کتابخانه‌های مساجد به عنوان کتابخانه عمومی باید از استانداردهای کتابخانه‌های عمومی پیروی کنند و از سوی دیگر به دلیل شرایط ویژه این نوع از کتابخانه‌ها، امکان خریداری همه انواع کتاب‌ها وجود ندارد. بنابراین، باید در انتخاب کتاب برای کتابخانه‌های مساجد حساسیت ویژه‌ای وجود داشته باشد تا ضمن حفظ شأن والای مساجد، از ترویج، تبلیغ و ارائه بعضی از انواع منابع نامناسب در این مکان‌های مقدس و معنوی جلوگیری شود.

بیان مسئله

بر اساس اسناد و مدارک موجود، هر ساله بالغ بر 50.000 عنوان کتاب از سوی حدود 8000 ناشر در سطح کشور چاپ و توزیع می‌شود. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر حسب شرایط و بر طبق آیین‌نامه خرید، بخشی از کتاب‌های چاپ اول را خریداری و سپس با توافقات به عمل آمده در کتابخانه‌ها و سازمان‌های دارای کتابخانه توزیع می‌کند. ازجمله سازمان‌هایی که هر ساله با معاونت امور فرهنگی ارشاد تفاهم‌نامه امضاء کرده و کتاب دریافت می‌کند، ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد کشور است. بر اساس آمارهای موجود، ستاد عالی مساجد سالانه به طور متوسط برای هر کتابخانه  مسجد زیر پوشش 500 جلد کتاب در نظر می‌گیرد که این میزان در هنگام توزیع و بر مبنای درجه کتابخانه‌ها، از 300 تا 700 عنوان متغیر خواهد بود.

توجه ویژه به مساجد و جایگاه والای مذهبی آن‌ها در بین اقشار مختلف جامعه باعث شده است تا کتاب‌های زیادی نیز در قالب هدیه، وقف و غیره به کتابخانه‌های مساجد اهدا شود. از این رو، این نوع کتابخانه‌ها به عنوان قطبی تأثیرگذار در حوزه کتابخانه‌های عمومی مطرح هستند.

اهداف

1.       رساندن کتاب به همه آحاد جامعه به ویژه اقشار آسیب‌پذیر؛

2.       توسعه فرهنگ مطالعه و کتاب‌خوانی و در نتیجه توسعه سطح فرهنگی کشور؛

3.       تلاش برای ارتقای کمی آمارهای کتابخانه‌ای و تقویت بنیه آماری کشور؛

4.       تقویت بنیه علمی و ارتقای سطح دانش اعضای کتابخانه‌های مساجد کشور؛

5.       توزیع عادلانه دانش و اطلاعات در سراسر کشور؛

6.       شناسایی استعدادهای علمی و ایجاد علاقه در جوانان برای مراجعه به مراکز فرهنگی و آموزشی؛

7.       ایجاد جذبه‌های فرهنگی و خدماتی در مساجد برای جذب جوانان به این مکان مقدس و معنوی با ابزارهای علمی، تحقیقاتی و پژوهشی لازم.

عناصر و اجزای طرح

ستاد عالی مساجد، بر اساس موجودی کتاب در شورای خرید، و نه نیاز واقعی کتابخانه‌ها، اقدام به توزیع کتاب می‌کند. همچنین امکان خرید  کتاب‌های مورد نیاز به تعداد همه کتابخانه‌های زیرپوشش نیز وجود ندارد. با این وجود، خرید متوسطِ سالانه 500 عنوان کتاب چاپ جدید در سال برای هر کتابخانه خود گواه این واقعیت است که مجموعه کتابخانه‌های مساجد غنی، به روز و بسیار ارزشمند هستند. در فرآیند توزیع کتاب در سطح کتابخانه‌های مساجد عواملی دخیل هستند که در سطور زیر به اختصار درباره هر یک از آن‌ها توضیح مختصری ارائه خواهد شد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی.  پس از ارسال درخواست کتاب از سوی دبیر ستاد عالی کانون‌های مساجد، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نسبت به تهیه و تحویل کتاب‌ها دستور می‌دهد.

معاونت امور فرهنگی ارشاد. پس از دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به معاونت امور فرهنگی برای تحویل کتاب به کتابخانه‌های مساجد، معاون امور فرهنگی وزارت نسبت به عقد تفاهم‌نامه و دستور تحویل کتاب اقدام می‌نماید.

هیئت نظارت بر خرید کتاب: هیئت نظارت بر خرید کتاب که به شورای خرید کتاب معروف است بخشی از معاونت امور فرهنگی ارشاد است که از چندین کارشناس خبره و مدیران ارشاد تشکیل شده است که مسئولیت خرید کتاب را بر عهده دارند.

دبیر ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد: دبیر ستاد عالی کانون‌های مساجد عضو شورای خرید کتاب است و در جلسات هفتگی آن شرکت می‌کند.

انبار موسسه فرهنگی نمایشگاه‌ها: همه کتاب‌هایی که شورای خرید خریداری می‌کند مستقیماً به انبار موسسه فرهنگی نمایشگاه‌ها تحویل می‌شود. این انبار وظیفه دارد بر اساس حواله‌هایی که از طریق معاونت امور فرهنگی و به درخواست مؤسسات صادر می‌شود کتاب‌ها را بسته‌بندی و ارسال نماید.

انبار کتاب ستاد عالی مساجد: به دلیل بسته‌بندی و تقسیم کتاب‌ها در مرکز و بر اساس نیاز استان‌ها، ستاد عالی انبار بزرگی را برای این منظور اجاره نموده است. با توافقی که با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صورت گرفته است، کتاب‌ها به جای ارسال به انبار موسسه فرهنگی نمایشگاه‌ها به انبار ستاد عالی تحویل و رسید تحویلی کتاب به انبار موسسه نمایشگاه‌ها ارسال می‌شود. این امر سبب شده است تا علاوه بر صرفه‌جویی در هزینه‌های باربری، در زمان تحویل و ارسال کتاب نیز صرفه‌جویی شود.

دفتر کتابخانه‌های مساجد: مدیریت کتابخانه‌های مساجد در جریان همه امور ـ از عقد تفاهم‌نامه با معاونت امور فرهنگی گرفته تا دریافت اعلام وصول کتابخانه‌ها ـ قرار دارد. این اداره  وظیفه دارد تا همه پیگیری‌های مربوط به کتاب‌ها را انجام دهد. اداره کل کتابخانه‌ها زیر نظر معاونت فرهنگی و هنری ستاد عالی فعالیت می‌کند.

ممیزی کتاب: کتاب‌ها پس از رسیدن به انبار و قبل از بسته‌بندی و ارسال به کتابخانه‌های زیرپوشش، باید از سوی کارشناس بررسی و ارزیابی شوند. در این بررسی، اگر احتمالاً کتابی مغایر با سیاست‌ها و اولویت‌های تجهیز کتابخانه‌های مساجد وجود داشته باشد، تفکیک و از ارسال آن به کتابخانه‌های زیرپوشش جلوگیری خواهد شد.

دبیرخانه کانون مساجد استان: دبیرخانه کانون مساجد استان به عنوان رابط بین ستاد عالی و کتابخانه‌ها عمل می‌کنند و مجری برنامه‌های ستاد در استان‌ها هستند. دبیرخانه کانون مساجد استان کتاب‌هایی که ستاد برای کتابخانه‌ها ارسال می‌کند را تحویل گرفته و بر اساس وضعیت فضا و نوع فعالیت، به کتابخانه‌ها تحویل می‌دهند.

کتابخانه مسجد: کلیه کتاب‌های ارسالی ستاد عالی کتابخانه‌های مساجد برای استفاده در این کتابخانه‌ها است. کتابخانه‌های مساجد باید این کتاب‌ها را در کوتاه‌ترین زمان ممکن آماده‌سازی نموده و شرایط لازم برای امانت آن‌ها را فراهم آورند.

امام جماعت و هیئت امنای مسجد: امام جماعت نفر اول هیئت امناء، کانون‌های فرهنگی و هنری و کتابخانه‌های مساجد و نفر اول مسجد است و مسئول کتابخانه، از طریق معرفی هیئت امناء یا مدیر کانون و تایید امام جماعت تعیین می‌شود. امام جماعت و هیئت امناء باید در جریان دریافت کتاب‌ها باشند و در صورت نیاز آن‌ها را بررسی و تایید و سپس به امانت بسپارند. مسئولیت پیگیری و اجرای این موضوع به عهده مسئول کانون و یا کتابخانه است.

مسئول کتابخانه مسجد: مسئول کتابخانه زیر نظر هیئت امناء و امام جماعت کار می‌کند و در صورت دریافت حق‌الزحمه، پاداش و یا هدیه، موارد را مستقیماً از طریق آن‌ها دریافت می‌نماید. مسئول کتابخانه به محض دریافت کتاب‌ها باید آن‌ها را با هماهنگی هیئت امناء کانون و امام جماعت مسجد بررسی کرده و سپس با تطبیق کتاب‌ها با فهرست پیوست، نامه اعلام وصول را برای دبیرخانه کانون مساجد استان امضاء و ارسال نماید.

عضو کتابخانه مسجد: همه فعالیت‌هایی که از طریق مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد تا مسئول کتابخانه مسجد صورت می‌گیرد برای این است که کتاب در کم‌ترین زمان و بهترین شرایط به دست اعضای کتابخانه برسد. اصولاً هدف از ایجاد کتابخانه مسجد جلب رضایت استفاده‌کننده است. به همین دلیل اگر بهترین کتاب‌ها را در بهترین شرایط آماده استفاده کنیم، اما استفاده‌کننده‌ای وجود نداشته باشد، قطعاً آن کتاب‌ها و آن محیط بی‌ارزش خواهد بود.

فرآیند تهیه و تحویل کتاب

1.       برای اهدای کتاب به کتابخانه‌های مساجد هر ساله تفاهم‌نامه‌ای بین معاونت امور فرهنگی ارشاد و دبیر ستاد عالی مساجد انعقاد می‌شود.

2.       پس از تایید کتاب‌ها در شورای خرید، کتاب‌های موردنیاز کتابخانه‌های مساجد خریداری می‌شود.

3.       مدیریت کتابخانه‌های مساجد، درجات کتابخانه‌ها و وضعیت ارسال کتاب برای هر درجه را مطابق فرم‌های ساماندهی کتابخانه‌ها تعیین و اعلام می‌کند.

4.       کتاب‌های انتخاب شده ستاد عالی به انبار کتاب ستاد تحویل داده می‌شوند.

5.       مسئول انبار موظف است هنگام تحویل کتاب از ناشر، از سلامتی کتاب‌ها و تعداد آن‌ها اطمینان حاصل نماید.

6.       کتاب‌ها بعد از تحویل به انبار، ممیزی می‌شوند تا کتاب انحرافی وارد کتابخانه‌های مساجد نشود.

7.       از هر کتاب یک نسخه و بر مبنای موجودی آنها در انبار، برای هر یک از کتابخانه‌ها ارسال می‌شود.

8.       همه کتاب‌های اهدایی ستاد باید ممهور به مهر اهدای ستاد عالی باشند تا تعداد کتاب‌هایی اهدایی ستاد عالی مشخص شوند.

9.       کتاب‌ها پس از تقسیم در  کارتن قرار می‌گیرند. کارتن‌ها شماره‌گذاری می‌شوند.

10.   نام و آدرس کتابخانه بر روی کارتن‌ها چاپ و الساق می‌شود تا به کتابخانه مورد نظر ارسال شود.

11.   کارتن‌ها به باربری سپرده شده تا به مرکز استان و محل دبیرخانه کانون مساجد ارسال گردند.

12.   دبیرخانه استان باید دریافت کتاب‌ها را به کتابخانه‌های مربوط اطلاع دهد.

13.   فهرست کتاب‌های موجود در هر کارتن کتاب تهیه و پس از اخذ مجوز خروج به استان‌ها ارسال می‌شود.

14.   کتاب‌های ارسالی صرفاً برای استفاده در کتابخانه‌های مساجد هستند.

15.   کتابدار پس از دریافت کتاب‌ها باید آن‌ها را بررسی کرده و پس از ثبت و فهرست‌نویسی در قفسه کتابخانه قرار دهد.

<span dir="RTL" style="font-size:13.0pt;mso-ansi-font-size:8.0pt; line-height:115%;font-family:" b="" nazanin";mso-ascii-font-family:"b="" nazanin";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-hansi-font-family:"b="" mso-ansi-language:en-us;mso-fareast-language:en-us;mso-bidi-language:fa"="" lang="FA">کتابخانه‌های مساج</span><span style="font-size:13.0pt;mso-ansi-font-size:8.0pt;line-height:115%; font-family:" b="" nazanin";mso-ascii-font-family:"b="" nazanin";mso-fareast-font-family:="" "times="" new="" roman";mso-hansi-font-family:"b="" nazanin";mso-ansi-language:en-us;="" mso-fareast-language:en-us;mso-bidi-language:fa"="" lang="FA"><span dir="RTL">د علاوه بر ستاد عالی</span></span>، از طریق مختلف دیگری نیز کتاب دریافت می‌کنند.





هيچ نظري ثبت نشده است
تا این لحظه تعداد ۶۶۰۳ کتابدار از ۷۱۷۷ کتابخانه مسجد به ثبت رسیده است. در کل تعداد ۱۸۵۶۶۳۸۹ جلد کتاب در کتابخانه‌های فوق موجود است. همچنین تعداد ۲۰۰ کتابخانه درجه یک و ۳۱۱ کتابخانه درجه دو و ۸۳۸ کتابخانه درجه سه و ۱۹۳۷ کتابخانه درجه چهار و ۳۸۹۱ کتابخانه درجه پنج از سراسر کشور در این سامانه به ثبت رسیده است. از آمار فوق تعداد ۴۳۸۴ کتابخانه شهری و ۲۷۹۳ کتابخانه روستایی است و ۷۱۷۴۹۹ متر مربع مساحت را شامل می‌شود و نیز تعداد ۱۲۸۴۳۳۱ عضو ثابت از خدمات کتابخانه‌های مساجد بهره می‌گیرند.
تا این لحظه ۶۴۱۶ کتابخانه باز مساجد در این سامانه به ثبت رسیده است که از این تعداد ۳۴۲۴ کتابخانه شهری و ۲۹۹۲ کتابخانه روستایی است. در کل تعداد ۲۲۶۰۰۷۵ جلد کتاب در کتابخانه‌های فوق موجود است.

نظرسنجی

هیچ نظرسنجی ای ثبت نشده است

مسابقات کتابخوانی



- -